Mattheüs helpt middenklasse

Van de meer dan 350 miljoen euro Vlaamse energiesubsidies gaat maar 12,5 miljoen euro naar de laagste inkomens. Andermaal blijkt dat het Vlaamse energiebeleid hen in de kou laat staan (DS 20 januari).

Energiesubsidies lijden erg onder het mattheuseffect: vooral de gegoede klasse vindt de weg naar allerlei ondersteuning. Dat was tot voor kort zo voor de steun voor zonnepanelen en dat is vandaag nog altijd zo voor bijvoorbeeld de premies bij de aankoop van een (dure) elektrische wagen.

De bedoeling is soms om early adopters, voorlopers in het overnemen van nieuwe technologieën, te belonen en een markt te creëren die op termijn de prijzen kan doen dalen. Maar dat geldt niet voor de subsidies voor isolatie of hoogrendementsglas bijvoorbeeld, waar die markt al bestaat.

‘Er is veel ongenoegen over de hoge belastingen, maar de realiteit is dat vele van de voordelen terugvloeien naar de middenklasse’ Ive Marx Onderzoeker Universiteit Antwerpen
Bovendien slagen netbeheerders er niet in om lagere inkomensgroepen te informeren. Die worden afgeschrikt door de hoge investeringskosten die ze vooraf moeten betalen, zo blijkt.

De brede middenklasse heeft wel de informatie en de financiële kracht om de weg naar subsidies te vinden. ‘Maar de vraag is of zij de stap hadden gezet zonder de stimulans’, merkt onderzoekster Griet Verbeeck van het Steunpunt Wonen op.

Lange lijst

Mattheuseffecten zijn wel meer versmolten in het Belgische/Vlaamse sociale en fiscale systeem. De woonbonus komt neer op een subsidie van twee miljard voor eigenaars, de bedrijfswagen geniet een fiscaal gunstregime dat eveneens miljarden kost. De dienstencheques worden ondersteund met een fiscale aftrek waar jaarlijks honderden miljoenen voor nodig zijn. De kinderopvang bereikt veel minder de twintig procent armste gezinnen met jonge kinderen. En de nieuwe kinderbijslag, met zijn ruime, gelijke ondersteuning voor alle kinderen, verhindert dat er extra inspanningen worden gedaan voor kinderen in armoede. De lijst is lang.

Woonbonus komt neer op subsidie van 2 miljard voor eigenaars, bedrijfswagens genieten fiscaal gunstregime van miljarden

De effecten zijn soms ook bewust zo georganiseerd. Partijen schermen met de legitimiteit van de welvaartsstaat om de deur naar meer gegoede gezinnen open te zetten. Als zij alleen maar zouden moeten betalen voor sociale voordelen, maar er niet van kunnen genieten, zouden ze niet meer bereid zijn hun belastingen te betalen.

Middenklasse boven

De middenklasse weegt ook het zwaarst door in het electoraat. Geen enkele partij kan het zich veroorloven haar al te zeer of al te lang tegen zich in het harnas te jagen. De mattheuseffecten gelden als een tegengewicht voor de hoge belastingen die diezelfde middenklasse ophoest.

‘België heeft een van de hoogte niveaus van publieke uitgaven in de rijke wereld, met bijbehorende belastingniveaus’, zegt onderzoeker Ive Marx van de Universiteit Antwerpen in een recente studie. ‘Maar terwijl die hoge belastingen, zeker die op arbeid, een voortdurende bron van ongenoegen en publiek debat zijn, is de realiteit dat vele van de voordelen terugvloeien naar de middenklasse die ze betaalt.’

Efficiëntie

Is dat dan wel een efficiënte manier van werken? Wetenschappers dringen al langer aan op meer selectiviteit, die sociale maatregelen focust op groepen die het echt nodig hebben en het mogelijk zou maken om de belastingdruk of de sociale lasten op arbeid te laten zakken, ook voor de middenklasse.

Alleen zijn bij een dergelijke operatie onvermijdelijk winnaars en verliezers, zoals de discussie over de bedrijfswagens bewijst. De fiscale ondersteuning van bedrijfswagens komt neer op een transfer van belastingbetalers zonder bedrijfswagen naar belastingbetalers met. Niet toevallig breken politici zich al de hele tijd het hoofd over de vraag hoe die afschaffing kan zonder dat de middenklasse, waar de meeste bedrijfswagens te vinden zijn, dat voelt.

Dat kan alleen met een maatregel die de overheid veel geld kost. Er dreigt een vicieuze cirkel.

WINCKELMANS, W. Mattheüs helpt middenklasse. De Standaard, 2017-01-21, 12.
E-mail Print kopieer
Copyright © 2024 Pelckmans maakt een deel uit van Pelckmans uitgevers
mens en samenleving logo