Vorig jaar verloren Belgen bijna 32 miljoen euro aan oplichting, zo blijkt uit cijfers van de FOD Economie. Het ware cijfer ligt echter mogelijk honderd keer hoger. Met deze tips leer je vaak voorkomende trucs te herkennen en wat te doen als je in de val liep.

In vijf jaar tijd kreeg de FOD Economie 100.000 meldingen binnen van slachtoffers van oplichting, zo maakte de overheidsdienst vorige week bekend. Het gaat bijvoorbeeld over phishing en frauduleuze webshops. Concreet verloren bijna 40.000 slachtoffers in die periode samen 112 miljoen euro.

De oplichters zijn bovendien alsmaar succesvoller als we de cijfers mogen geloven. Zo steeg het aantal meldingen mét financiële schade in 2025 (6.805) lichtjes ten opzichte van een jaar eerder (5.991). De totale geleden schade verdubbelde echter in die periode: van 14.577.230 euro in 2024 naar 31.888.381 euro vorig jaar.

Dat is nog maar het topje van de ijsberg, zegt woordvoerster Lien Meurisse. “Uit onderzoek van de Economische Inspectie naar bankrekeningen die oplichters gebruiken en naar de bedragen die daarop circuleren, blijkt dat die ongeveer honderd keer hoger liggen dan de bedragen die slachtoffers melden. Het aantal slachtoffers is dus enorm.”

Door nieuwe technologieën – niet in de laatste plaats artificiële intelligentie – is het echter lastiger dan ooit om de slinkse trucs van malafide types te doorzien. Daarom lijsten we vaak voorkomende oplichterspraktijken op, leggen uit hoe je ze herkent en wat je ertegen kan doen.

Phishing

Hoe werkt het?

Bij phishing proberen criminelen je bank- of inloggegevens binnen te hengelen, (veelal) via e-mails, sms’jes of Whatsapp. Ze doen zich voor als bekende en vertrouwde instanties, zoals nutsvoorzieningen, mutualiteiten en dienstverlenende bedrijven. Het Centrum voor Cybersecurity België (CCB) waarschuwde onlangs nog voor phishing-mails in naam van MyPension, het aanmeldingsplatform van de overheid CSAM, de NMBS en bezorgdienst Mondial Relay.

Door dringende verzoeken (”U moet uw persoonlijke gegevens updaten”) of door op onze nieuwsgierigheid in te spelen (”U was niet thuis om een pakje in ontvangst te nemen”), willen de oplichters je laten klikken op een link of je een QR-code laten scannen, die leidt naar een valse website. Als je daar je gegevens invult, komen ze direct bij de kwaadwillenden terecht.

Het is al een hele tijd één van de meest gebruikte tactieken van oplichters. Via ConsumerConnect kreeg de FOD Economie vorig jaar 1.673 meldingen van slachtoffers. Via Safeonweb kwamen er bij het CCB dan weer net geen tien miljoen meldingen binnen van mensen die een bericht verdacht vonden. “Een tsunami”, klinkt het. “Deze cijfers bevestigen dat phishing allerminst op zijn retour is en dat oplichters nog steeds massaal phishingcampagnes op touw zetten.”

Hoe herken je phishing?

• Vraag jezelf af of het bericht onverwacht komt. Heb je wel echt een pakje besteld? Kreeg je daadwerkelijk een eerste aanmaning tot betaling? Wees sowieso voorzichtig als er gevraagd wordt een betaling te doen die je niet verwacht.
• Een officiële instantie zal je bovendien nooit via mail of sms vragen om je wachtwoord, bankgegevens of persoonlijke data.
• Kijk naar de afzender: komt het e-mailadres overeen met de instantie? Staan er spelfouten in? Let op: een legitiem ogend mailadres is echter geen garantie.
• Let ook op de aanhef: word je persoonlijk aangesproken of is het een algemene, vage aanspreektitel? In dat laatste geval kan het geen kwaad wantrouwig te zijn.
• Kijk waar de link of knop waar je op moet klikken naartoe leidt. Als je met je muis over de link of knop zweeft, verschijnt onderin het scherm het adres van de bestemming. Is de domeinnaam – het woord voor .be of .com en voor de eerst slash – ook echt de naam van de organisatie?

 

Wat kun je ertegen doen?

• Vertrouw je een bericht niet? Klik niet op een knop of link, scan geen QR-code en open ook geen bijlage. Contacteer in plaats daarvan de daadwerkelijke instelling en vraag of het bericht echt is.
• Toch op een verdachte link geklikt? Vul de velden niet in. Geef nooit persoonlijke gegevens of codes door en betaal niks. Heb je een wachtwoord doorgegeven? Verander dat onmiddellijk.
• Gaf je jouw bankgegevens door? Bel Card Stop en neem contact op met je bank om frauduleuze transacties te blokkeren. Dien een klacht in bij de politie als er geld van je rekening is verdwenen.

 

Vishing

Hoe werkt het?

Vishing is een variant van phishing waarbij oplichters hun potentiële slachtoffers opbellen. Wie oppakt, hoort een geautomatiseerde boodschap met instructies of krijgt een valse medewerker van een bekende organisatie aan de lijn. Ook hierbij spelen de oplichters veelal in op je angst door een dringend probleem aan te kaarten (een verdachte activiteit, er staat een rekening open bij een incassobureau) of ze stellen bijvoorbeeld dat er een bedrag voor je klaarstaat. Om de situatie op te lossen, vragen de criminelen gevoelige informatie, zoals wachtwoorden of bankgegevens.

Deze vorm van bedrog is niet nieuw, maar komt in golven. De afgelopen maanden nam het weer sterk toe, meldt het CCB. “Met een duidelijke piek in december, januari en februari.” Er kwamen onder meer meldingen binnen over valse telefoontjes van Argenta en Card Stop.

Let op: ook een gemiste oproep kan gevaarlijk zijn. Bij deze zogenoemde ‘wangiri’-fraude laten oplichters de telefoon één keer overgaan in de hoop dat je terugbelt naar dit betalende nummer. Wie belt, hoort een wachttoon of helemaal niets, terwijl de rekening ondertussen oploopt.

Hoe herken je vishing?

• Wees op je hoede voor onbekende en anonieme nummers of telefoontjes uit een verre stad of uit het buitenland. “Of neem gewoon niet op.”
• Vraag je ook hier af hoe onverwacht dit telefoontje komt. Vaak zal de oplichter een druk opleggen om snel te handelen. Wees ook dan wantrouwig.
• Banken, de overheid, politie, technologiebedrijven en andere instanties zullen nooit via telefoon naar persoons-, bank- of inloggegevens vragen.

 

Wat kun je ertegen doen?

• Krijg je een geautomatiseerde boodschap te horen of vertrouw je het gesprek niet? Hang onmiddellijk op.
• Bel niet terug naar een onbekend nummer. Als het echt dringend is, zal diegene wel opnieuw bellen of een bericht achterlaten. Bel je wel terug en hoor je een wachttoon of helemaal niets? Haak ook dan in.
• Als je een gesprek niet vertrouwt, hang op en neem zelf contact op met de organisatie via de officiële kanalen.
• Gaf je jouw bankgegevens door? Bel Card Stop en neem contact op met je bank om frauduleuze transacties te blokkeren. Dien een klacht in bij de politie als er geld van je rekening is verdwenen.

 

Frauduleuze webshops

Hoe werkt het?

Van de 10.751 meldingen over oplichting (zowel met als zonder financiële schade) die de FOD Economie vorig jaar binnenkreeg, gingen er 6.115 over verkoopfraude, ofwel “betalingen verwerven voor producten zonder de intentie te leveren”. Zeker online is dat een groeiend probleem, door het gemak waarmee frauduleuze webshops opgezet en aangeprezen kunnen worden.

Een andere truc is de ‘verborgen abonnementsvalkuil’, meldt de FOD: in plaats van een eenmalige aankoop, zit je plots vast aan een abonnement, omdat je de algemene voorwaarden niet goed las.

Sinds januari 2025 maakte de Economische Inspectie al 1.284 domeinnamen ontoegankelijk. Wie naar zo’n geblokkeerde site surft, ziet een waarschuwingspagina. Zo werd vermeden dat in ruim een jaar tijd meer dan een half miljoen Belgische consumenten slachtoffer werden van een malafide webshops en advertenties.

Hoe herken je een frauduleuze webshop?

• Vergelijk en gebruik je gezond verstand: als de prijzen verdacht laag zijn, moet er een belletje gaan rinkelen.
• Wees waakzaam voor namaak-webshops. Controleer daarom goed de schrijfwijze van de domeinnaam, bijvoorbeeld bol.net of coo1blue.be in plaats van bol.com en coolblue.be. Kijk ook of de URL begint met https. Die s staat voor secure, veilig dus. Wantrouw webshops wier URL enkel begint met http.
• Bekijk de bedrijfsinformatie, zoals de naam van de onderneming, het adres en ondernemingsnummer. Die gegevens staan meestal onder de rubriek ‘contact’ of ‘juridische informatie’. Is de informatie niet of nauwelijks te vinden, wantrouw de zaak.
• Het is ook verdacht als er beperkte en minder gebruikte betaalmethodes worden aangeboden, zoals enkel via overschrijving of met crypto.

 

Wat kun je ertegen doen?

• Kijk of de online winkel op de lijst van verdachte webshops staat van de FOD Economie.
• Voer nooit betaalgegevens in op een webshop die je wantrouwt, en al zeker niet op winkels waarvan de URL enkel begint met http – zonder s dus.
• Dat een webshop bovenaan de zoekresultaten staat, wil niet zeggen dat het een veilige winkel is. Zoek online naar ervaringen en recensies.
• Lees de verkoopvoorwaarden: wat koop je precies, wat zegt de verkoper over garantie, enzovoort.

 

Beleggingsfraude

Hoe werkt het?

Fraudeurs promoten ogenschijnlijk zeer lucratieve beleggingsmogelijkheden aan, maar wie investeert, ziet zijn geld niet meer terug. Dat gebeurt telefonisch, via mail, dating-apps en via in het oog springende advertenties op sociale media.

• Je wordt plots en ongevraagd benaderd over of ziet een advertentie van een belegging met hoge rendementen zonder risico.
• Je wordt onder druk gezet om snel te investeren, maar er wordt weinig of geen informatie gegeven over het product of de aanbieder.
• Je wordt gevraagd om geld over te maken naar buitenlandse rekeningen of via ongebruikelijke betaalmethoden, zoals in crypto.
• Je wordt gevraagd om onbekende apps te downloaden.

 

Wat kun je ertegen doen?

• Wees kritisch: klinkt het aanbod te mooi om waar te zijn, dan is het dat waarschijnlijk ook.
• Vraag om duidelijke informatie over het product en aanbieder. Investeer niet als je die niet krijgt en laat je niet onder druk zetten om te betalen. Op de site van de FSMA kun je zien of de aanbieder een vergunning heeft of op de lijst van onbetrouwbare ondernemingen staat.
• Deel nooit zomaar je identiteits- en bankgegevens of andere persoonlijke informatie.
• Word nooit lid van een onbekende Whatsapp-groep die beleggingsadvies geeft.

 

Vorig jaar werd er een sensibiliseringscampagne rond beleggingsfraude gelanceerd: video

Frauduleuze hersteldiensten

Hoe werkt het?

De gootsteen is verstopt, de elektriciteit is plots uitgevallen of je hebt jezelf buitengesloten zonder sleutel. Je belt een hersteldienst die snel hulp kan bieden voor een redelijke prijs. Achteraf krijg je echter een factuur die vele malen hoger ligt.

De FOD Economie kreeg vorig jaar 2.031 meldingen over frauduleuze hersteldiensten, bijna een verdubbeling van een jaar eerder. De meeste klachten gingen over elektriciens (875), loodgieters (573) en verwarmingstechnici (205). Er werden vooral meldingen gedaan over woekerprijzen, slecht werk en misleiding over de kosten.

Hoe herken je een frauduleuze hersteldienst?

• Kijk naar de website van het bedrijf: wees wantrouwig als er geen duidelijke contact- en ondernemingsgegevens te vinden zijn.
• De hersteldienst is (aan de telefoon) vaag over de kosten of ze spreken over verdacht lage ‘vanaf’-prijzen.
• De hersteller zet je onder druk om meteen (en zonder factuur) te betalen.

Wat kun je ertegen doen?

• Kies niet de eerste de beste dienst bovenaan de zoekresultaten. Ondernemingen kunnen hiervoor betalen. Vergelijk dus zeker online beoordelingen.
• Vraag vóór de start van de werken naar de totale prijs en laat een offerte opstellen zodat je schriftelijk bewijs hebt. Doe dat ook met extra werken die tijdens de herstelling nodig blijken.
• Je hoeft de factuur ook niet direct te betalen. Betaal alleen als je tevreden bent over de werken. Zo niet, betwist die dan.
• Bewaar alle communicatie, facturen, enzovoort. Die kunnen cruciaal zijn als er een conflict ontstaat over de kosten of kwaliteit van het werk.